डा. केदार कार्की----------  
दुल-अजहा (अन्य नामहरू: बकरिद, बकरैद, ईद दुल-अजहा, कुर्बानीको ईद, ईद-कुर्बान)
अरबी भाषामा عید الاضحیٰ; ईद-उल-अजहा वा ईद-उल-अजहा - जसको अर्थ
बलिदानको ईद हो) इस्लाम धर्ममा विश्वास गर्ने मानिसहरूको एक प्रमुख पर्व हो।
यो रमजानको पवित्र महिना समाप्त भएको लगभग ७० दिन पछि मनाइन्छ।
इस्लामिक विश्वास अनुसार, जब हजरत इब्राहिम यस दिन आफ्नो छोरा हजरत
इस्माइललाई बलिदान दिन लागेका थिए, अल्लाहको आदेशमा, अल्लाहले आफ्नो
छोरालाई जीवन दिनुभयो, जसको सम्झनामा यो पर्व मनाइन्छ। अरबी भाषामा,
'बकर' को अर्थ गाई हो। यद्यपि, यसको नाम हिन्दी-उर्दू शब्द 'बकरी' (गाई) बाट
आएको हो, जसको अर्थ यी देशहरूमा बाख्राको बलिदानको कारणले गर्दा, यो यसको
मूल नामबाट बिग्रिएको छ र अब भारत, पाकिस्तान,नेपाल र बंगलादेशमा 'बकरीद'
को रूपमा बढी लोकप्रिय छ।
ईद-ए-कुर्बानको अर्थ बलिदानको भावना हो। अरबी भाषामा 'कर्ब' को अर्थ नजिक वा
धेरै नजिक हुनु हो, जसको अर्थ यस अवसरमा अल्लाह मानिसहरूको धेरै नजिक
हुन्छन्। बलिदान भन्नाले जिल हिज्जा (हजको महिना) को १०, ११, १२ वा १३
तारिखमा अल्लाहलाई खुसी पार्न मारिने जनावरको बलिदानलाई बुझाउँछ। कुरानमा
भनिएको छ: "हामीले तिमीलाई हौज़-ए-क़ौसा दिएका छौं, त्यसैले आफ्नो अल्लाहको
लागि "नमाज़ पढ़ो और कुर्बानी करो"प्रार्थना र बलिदान गर।"

बकरिद भनेर चिनिने ईद-उल-अधा इस्लाममा एक पवित्र र महत्त्वपूर्ण पर्व हो।
सुरुमा मे २७ मा तोकिएको थियो, चन्द्रमा नदेखिएका कारण यो पर्व अब मे २८ मा
मनाइनेछ। यो पर्व पैगम्बर इब्राहिमको सम्झनामा मनाइन्छ, जसले अल्लाहको
आदेशमा आफ्ना छोरा हजरत इस्माइललाई बलिदान दिन सहमति जनाएका थिए।
यस सम्झनामा मुस्लिमहरूले बकरिदमा बाख्राको बलिदान दिन्छन्। यद्यपि, सही
बाख्रा छनौट गर्नेदेखि बलिदान दिनेसम्मका विशेष नियमहरू छन्, जुन प्रत्येक
मुस्लिमले पालना गर्नु पर्छ ।
इस्लामिक क्यालेन्डरको अन्तिम महिना धुल हिज्जाको दशौं दिनमा ईद अल-अधा
मनाइन्छ। यसलाई सामान्यतया बकरिद वा बकरा ईद पनि भनिन्छ। यो इस्लाममा
मनाइने दुई सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ईदहरू मध्ये एक हो। ईद अल-अधा ईद अल-फित्र,
मीठो ईदको दुई महिना पछि पर्छ। यस ईदमा, मुस्लिमहरूले अल्लाहको नाममा
हलाल जनावरहरूको बलिदान दिन्छन् र तिनीहरूको मासु बाँड्छन्।मुस्लिमहरूले
प्रायः ईद अल-अधालाई केवल बलिदानको रूपमा बुझ्छन्, तर त्यो सत्य होइन।
हदीसले ईद अल-अधामा केही सुन्नत अभ्यासहरूको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ, जुन
प्रत्येक मुस्लिमले पालना गर्नुपर्छ।कुर्बानी केवल एक अनुष्ठान मात्र होइन, तर
अल्लाहप्रतिको इमानदारी र आज्ञाकारिताको प्रमाण हो। प्रत्येक मुस्लिमको लागि
यसको वास्तविक उद्देश्य र सही विधि बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। त्यसैगरी, ईद अल-
अधाको सुन्नतहरू बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ।
बकरिद, जसलाई ईद अल-अधा पनि भनिन्छ, बलिदान, आस्था र मानवताको पर्व
मानिन्छ। यस दिन बलिदान केवल एक अनुष्ठान मात्र होइन, तर भक्ति र असल
मनसायको प्रतीक हो। इस्लामिक मान्यता अनुसार, प्रत्येक जनावरको एक विशिष्ट
उमेर र बलिदानको लागि निश्चित आवश्यकताहरू हुन्छन्। कमजोर, बिरामी वा धेरै
सानो जनावरको बलिदान दिनु उचित मानिने छैन।

बकरिद भनेर चिनिने ईद अल-अधा मुस्लिम समुदायको सबैभन्दा विशेष र पवित्र
पर्वहरू मध्ये एक हो। यो केवल एक चाड मात्र होइन, तर विश्वास, विश्वास, त्याग र
मानवताको प्रतीक हो। यस दिन मानिसहरू बिहानको प्रार्थना गर्छन्, परिवार र
प्रियजनहरूसँग भेट्छन् र खाँचोमा परेकाहरूलाई मद्दत गर्छन्। बकरिद केवल
त्यागको बारेमा मात्र होइन, तर यसले अहंकार, लोभ र खराब बानीहरू त्याग्ने
सन्देश पनि बोकेको छ। त्यसैले यो पर्वको धार्मिक र सामाजिक दुवै महत्त्व छ।
प्रत्येक वर्ष, मानिसहरूले यो दिनलाई ठूलो सम्मान र श्रद्धाका साथ मनाउँछन्, र
बालबालिकादेखि वयस्कसम्म सबैमा विशेष उत्साह देखिन्छ।
बकरीदको पछाडि एउटा प्रसिद्ध धार्मिक कथा छ। इस्लामिक विश्वास अनुसार,
अल्लाहले पैगम्बर इब्राहिम (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को आस्थाको परीक्षा
लिए। उनलाई आफ्नो सबैभन्दा प्रिय सम्पत्ति बलिदान गर्न आदेश दिइएको थियो।
अल्लाहको आदेश पालन गर्दै, इब्राहिमले आफ्नो छोरा हजरत इस्माइललाई बलिदान
दिने मनसाय राखे। तर, उनको वास्तविक मनसाय र भक्ति देखेर, अल्लाहले
इस्माइलको सट्टामा एउटा भेडा पठाए। त्यसबेलादेखि, यस दिन बलिदानको परम्परा
पालना गरिएको छ। यस कथाको वास्तविक सन्देश यो हो कि मानिसहरूले
ईश्वरप्रति समर्पित रहनुपर्छ र राम्रो मनसाय राख्नुपर्छ।
इस्लामिक परम्परा अनुसार, केही निश्चित जनावरहरूलाई मात्र बलिदानको लागि
उपयुक्त मानिन्छ। यसमा खसी , बोका , भेडा, रांगा र ऊँट समावेश छन्। यद्यपि,
जनावरको नाम मात्र पर्याप्त छैन। जनावर स्वस्थ, कुनै पनि गम्भीर रोगबाट मुक्त
र धेरै कमजोर हुनु पनि आवश्यक छ। उचित धार्मिक पालना सुनिश्चित गर्न
बलिदानको लागि छनौट गरिएको जनावर राम्रो अवस्थामा हुनुपर्छ।

बकरिदमा खसि ,बोकाको बलिदान दिने विशिष्ट र महत्त्वपूर्ण नियमहरू छन्, जुन
सबैले जान्नुपर्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, स्थापित नियमहरू पूरा गर्ने
उमेर भएको बाख्रालाई मात्र बलिदानको लागि छनोट गर्न सकिन्छ। खसि ,बोकाको
उमेरले यसको स्वास्थ्य र तौललाई प्रत्यक्ष असर गर्छ, त्यसैले यस पक्षमा विशेष
ध्यान दिइन्छ।
जब तपाईं बलिदानको लागिखसि ,बोका किन्न जानुहुन्छ, यसको उमेरमा अत्यधिक
ध्यान दिनुहोस्। इस्लामिक नियम अनुसार, बलिदानको बोका कम्तिमा एक वर्षको
हुनुपर्छ। एक वर्षको हुनुले खसि ,बोका पूर्ण रूपमा स्वस्थ र सही तौलको छ भन्ने
कुरा सुनिश्चित गर्दछ। यदि खसि ,बोका एक वर्षभन्दा सानो छ भने, यसलाई
बलिदान दिन सकिँदैन।
आज बजारमा धेरै विशेष जातका खसि ,बोकाहरू उपलब्ध छन्, जुन तिनीहरूको
राम्रो स्वास्थ्य र भारी तौलको लागि परिचित छन्। तपाईंले बजारमा धेरै उत्कृष्ट र
राम्रो नस्लका खसि ,बोकाहरू पाउनुहुनेछ। खसि ,बोका छनौट गर्दा, यसको नस्ल र
यसको स्वास्थ्यमा पूर्ण ध्यान दिनुहोस्।
इस्लामले बलिदानको एक विशिष्ट र सही विधि तोकेको छ, जसलाई हलाल
भनिन्छ। यो एक धेरै पवित्र धार्मिक कार्य हो, त्यसैले यसलाई अत्यन्त सम्मानका
साथ गर्नुपर्छ। कानूनले यो पनि बताउँछ कि बलिदान गर्नु अघि, जनावरलाई
राम्रोसँग खुवाउनु र पानी दिनु पर्छ र प्रेम देखाउनु पर्छ ताकि यो मानसिक र
शारीरिक रूपमा पूर्ण रूपमा शान्त र स्वस्थ रहोस्।
बलिदानको दिन अघि केही आवश्यक तयारीहरू पूरा गर्नुपर्छ। पहिले, बलिदानको
लागि तपाईंसँग सफा र उपयुक्त ठाउँ छ भनी सुनिश्चित गर्नुहोस्। साथै, बलिदानमा
प्रयोग हुने आवश्यक उपकरणहरू, जस्तै चक्कु र डोरीहरू, पहिले नै तयार राख्नुहोस्।

यदि तपाईं राम्रोसँग तयार हुनुहुन्छ भने, सम्पूर्ण कार्य कुनै समस्या बिना र
सम्मानका साथ सम्पन्न हुनेछ।
धेरै मानिसहरूले बकरिदलाई केवल पशु बलिसँग मात्र जोड्छन्, तर यसको
वास्तविक अर्थ त्यो भन्दा धेरै ठूलो छ। यो पर्व मानवतालाई त्याग, सेवा, मानवता र
खाँचोमा परेकाहरूलाई सहयोग गर्ने सन्देश सिकाउँछ। बलिदान भनेको केवल
जनावरको बलिदान मात्र होइन, भित्री दुष्टता, लोभ र अहंकारलाई हटाउनु पनि हो।
त्यसैले यस दिन दान र खाँचोमा परेकाहरूलाई सहयोग गर्ने कुरालाई विशेष महत्त्व
दिइन्छ।
धार्मिक विश्वासका साथै, स्थानीय कानून र प्रशासनिक नियमहरूको पालना गर्नु
पनि महत्त्वपूर्ण छ। पशु व्यापार, ढुवानी र बलिदानको सम्बन्धमा फरक-फरक राज्य
र शहरहरूमा फरक-फरक नियमहरू हुन सक्छन्। त्यसैले, कुनै पनि समस्याबाट
बच्न, स्थानीय प्रशासनका दिशानिर्देशहरू परामर्श गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। जिम्मेवारीपूर्वक
र स्थापित नियमहरू भित्र पर्व मनाउनु उत्तम तरिका हो।
बकरीदले हामीलाई धार्मिक परम्परा मात्र नभई त्याग, धैर्य, विश्वास र मानवताको
महत्त्व पनि सिकाउँछ। परिवारसँग खुशी बाँड्नु, खाँचोमा परेकाहरूको हेरचाह गर्नु र
समाजमा भाइचारा बढाउनु यस पर्वको वास्तविक सुन्दरता हो। त्यसैले ईद अल-
अधालाई केवल एउटा पर्व मात्र नभई हृदयहरूलाई एकताबद्ध गर्ने विशेष अवसर
मानिन्छ।