प्रेम सागर पौडेल-------------
नेपालको इतिहास संघर्ष, साहस र नेतृत्वको कथा हो। तर त्यस्तो ऐतिहासिक नेतृत्व र दृष्टिकोण आजको युगमा विशेष गरी महत्व राख्दछ जब हाम्रो देश विभिन्न राजनीतिक दल, समुदाय, जातजाति, र वैदेशिक हस्तक्षेपको प्रभावमा कमजोर र अस्थिर भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको स्मरण र उनका दिव्य उपदेशहरू केवल ऐतिहासिक पृष्ठभूमि होइन, बरु वर्तमान राजनीतिक र सामाजिक संकटमा हाम्रो मार्गदर्शन बन्न सक्छ।
पृथ्वीनारायण शाहले साना राज्यहरूको विखण्डित नेपाललाई एकीकृत राष्ट्रमा परिणत गर्न अत्यन्त चुनौतीपूर्ण परिस्थितिहरूको सामना गर्नु परेको थियो। त्यतिबेला हिमाल, पहाड, तराई र उपत्यकामा विभाजित साना राज्यहरूले आफ्नो अस्तित्व जोगाउन प्रतिस्पर्धा गरिरहेका थिए। सामरिक दृष्टिले ती राज्यहरू कमजोर थिए, जनसंख्या सीमित, र आर्थिक स्रोत न्यून। यद्यपि, पृथ्वीनारायण शाहले दृढ नेतृत्व, रणनीतिक सोच, र बहु(फ्रन्ट चुनौती व्यवस्थापन मार्फत आधुनिक नेपालको आधार निर्माण गर्न सफल भए।
उनले मात्र भौगोलिक एकता होइन, राजनीतिक स्थायित्व, सांस्कृतिक एकता, र राष्ट्रिय पहिचानलाई प्राथमिकता दिएका थिए। उनका नीति, रणनीति र दीर्घदर्शी विचारले गोर्खा फौजलाई एक बलियो सेनामा रूपान्तरण गर्न सफल भयो, जसले केवल युद्धमा विजयी बनाएको मात्र होइन, भौगोलिक सीमामा सुरक्षा प्रदान गरेको थियो। साथै, उनले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सम्मान र प्रभावको आधार दिलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेले।
आजको नेपालमा, यस्तै नेतृत्व र दृष्टिकोणको अभाव देखिन्छ। राजनीतिक दलहरू व्यक्तिगत लाभ, संकुचित विचारधारा, र शक्ति संघर्षमा व्यस्त छन्। जातीय र समुदाय आधारित विभाजन, सञ्चार माध्यमको द्वन्द्वात्मक प्रयोग, र वैदेशिक प्रभावले राष्ट्रको स्थायित्व कमजोर बनाएको छ। यसरी विभाजित र अस्थिर राजनीति, एकीकृत राष्ट्रका आदर्श र राष्ट्रिय चेतनामा बाधक बनेको छ।
पृथ्वीनारायण शाहको स्मरणले यस अवस्थामा विशेष सन्देश दिन्छ। उनले सधैं एकता, राष्ट्रिय चेतना, र दीर्घकालीन हितको कुरा गर्थे। उनका दिव्य उपदेशहरू आजको चुनौतीपूर्ण राजनीतिक परिवेशमा मार्गदर्शक बन्न सक्छन्। उदाहरणका लागि, उनले साना राज्यहरू एकीकृत गर्ने क्रममा सांस्कृतिक विविधता र परम्परागत पहिचानको सम्मान गरेका थिए। यसले देखाउँछ कि एकता केवल राजनीतिक एकता होइन, बरु सांस्कृतिक र सामाजिक सहअस्तित्वमा आधारित हुनुपर्छ।
आजको विभाजित राजनीतिक परिदृश्यमा, यो दृष्टिकोण अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। दलहरू बीचको वैमनस्य, जातीय समूहहरूको असन्तुष्टि, र वैदेशिक हस्तक्षेपले गर्दा नेपाल आफ्नो सांस्कृतिक र राष्ट्रिय पहिचानको आधारमा कमजोर भएको छ। यस्तो अवस्थामा, पृथ्वीनारायण शाहको दृष्टिकोणले हामीलाई सांस्कृतिक सहिष्णुता, राष्ट्रिय साझा लक्ष्य, र लामो दृष्टिकोणको महत्व सम्झाउँछ।
उनको रणनीतिक सोचले धेरै सिकाउने कुरा दिन्छ। पृथ्वीनारायण शाहले सीमित स्रोत र जनसंख्याको बावजुद बहुफ्रन्ट युद्धहरूमा सफलतापूर्वक नेतृत्व गरेको अनुभवले आजको नेपालका नेताहरूलाई सन्देश दिन्छ कि संसाधनको बुद्धिमानी प्रयोग र रणनीतिक निर्णयले असम्भव कार्य पनि सम्भव बनाउन सक्छ।
आजको युवा नेतृत्व र राजनीतिक संरचना पनि यही दृष्टिकोणबाट प्रेरित हुन सक्छ। यदि युवा नेताहरू दीर्घकालीन दृष्टिकोण, राष्ट्रिय हित, र एकताको प्राथमिकतालाई मनन गर्छन् भने नेपालले आन्तरिक विवाद र वैदेशिक हस्तक्षेपको प्रभावलाई न्यून गर्न सक्छ।
पृथ्वीनारायण शाहको योगदान केवल सैन्य विजयमा सीमित थिएन। उनले राजनीतिक एकता, प्रशासनिक संरचना, र सामाजिक न्यायमा पनि ध्यान दिएका थिए। उनले साना राज्यहरूको विविधतालाई स्वीकार्दै, साझा लक्ष्यका लागि सहकार्यको मार्ग खोलेका थिए। यसै दृष्टिले आजको नेपाली समाजमा जातीय, भाषिक, र धार्मिक विविधताको व्यवस्थापनका लागि शिक्षा दिन सकिन्छ। विभाजित समाजमा साझा लक्ष्य र राष्ट्रिय प्राथमिकता स्थापित गर्न यस्ता दृष्टान्तहरू आवश्यक छन्।
सामरिक दृष्टिले पनि, पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा सेना र प्रशासनिक संरचनामा सुधार ल्याए। उनले सैनिक अनुशासन, रणनीतिक योजना, र जनताको मनोबललाई प्राथमिकता दिए। आजको नेपालमा जब राजनीतिक दलहरू आफ्नो आन्तरिक शक्ति र सत्ता केन्द्रित मुद्दामा व्यस्त छन्, त्यहाँ पनि सैन्य, प्रशासनिक र राजनीतिक संगठनको सन्तुलन आवश्यक छ।
उनका उपदेशले स्पष्ट बनाउँछ कि सामूहिक नेतृत्व, दीर्घकालीन दृष्टि, र राष्ट्रिय हितको सर्वोच्चता राष्ट्रको दिगोपनको आधार हुन्। यदि हरेक नेपाली राजनीतिक दल, नागरिक समाज, र नेतृत्व यही सिद्धान्तको अनुसरण गर्छ भने नेपालले वैदेशिक हस्तक्षेपको प्रभाव न्यून गर्दै आन्तरिक स्थायित्व कायम राख्न सक्छ।
आज, जब नेपाल विभिन्न राजनीतिक दल, समुदाय, र जातजाति द्वारा विभाजित छ, पृथ्वीनारायण शाहको दृष्टि र शिक्षा हामीलाई राष्ट्रिय चेतना, साझा जिम्मेवारी, र देशभक्तिको मूल्य सम्झाउँछ। उनले देखाएका एकता, सहिष्णुता, र दीर्घकालीन दृष्टिकोणका सिद्धान्तले आजको राजनीतिक अस्थिरता, जातीय विभाजन, र वैदेशिक दबाबको सामना गर्न मार्ग देखाउँछ।
समाजका सबै तहका नागरिक, विशेष गरी युवा पुस्ता, यदि यी दृष्टान्त र सिद्धान्तलाई आत्मसात गर्छन् भने राष्ट्रिय पहिचान, स्थायित्व, र राष्ट्रिय गौरवको पुनःस्थापना सम्भव छ। युवा नेतृत्व, नवीन दृष्टिकोण, र साहसिक निर्णयहरूले मात्र विभाजित नेपालमा स्थायित्व र प्रगतिशीलता ल्याउन सक्छ।
वास्तवमा, पृथ्वीनारायण शाहको स्मरण केवल ऐतिहासिक कृतज्ञता होइन। यो राष्ट्रभक्ति, एकता, र नेतृत्वको अभ्यास हो। उनको जीवन र शिक्षाले हामीलाई सिकाउँछ कि समान उद्देश्य र साझा हितमा आधारित नेतृत्वले मात्र राष्ट्रलाई सुरक्षित, बलियो, र सम्मानित बनाउन सक्छ।
आजका राजनीतिक नेता र नागरिक समाजले यदि आफ्नो निर्णय, नीति र आन्दोलनमा पृथ्वीनारायण शाहको दृष्टि र उपदेशलाई केन्द्रमा राख्छन् भने, नेपाल केवल आन्तरिक संघर्षको शिकार बन्ने होइन, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सम्मान र स्वाधीनता कायम राख्ने सक्षम राष्ट्र बन्न सक्छ।
सारांशमा, पृथ्वीनारायण शाहको योगदान र नेतृत्वको स्मरण आजको राजनीतिक विभाजन र चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा राष्ट्रभक्ति, एकता र दीर्घकालीन दृष्टिकोणको महत्वलाई उजागर गर्छ। उनको जीवन र दिव्य उपदेशले हामीलाई सम्झाउँछ कि सशक्त नेतृत्व, साझा लक्ष्य, र राष्ट्रीय एकता बिना नेपालको भविष्य सुरक्षित रहन सक्दैन।
यसकारण, पृथ्वीनारायण शाहको स्मरण र उनका उपदेशहरू केवल इतिहासको पृष्ठभूमि होइनन्, बरु वर्तमान र भविष्यका नेपाली नेतृत्वका लागि राष्ट्रभक्तिका सन्देश र मार्गदर्शन हुन्। उनीले देखाएको एकता, दिगोपन, र दीर्घकालीन सोचले आजको विभाजित नेपाललाई नयाँ दृष्टिकोण र दिशा दिन सक्छ।
नेपालका सबै नागरिक, युवा नेता, राजनीतिक दल, र समुदायहरूले पृथ्वीनारायण शाहको दृष्टि, अनुभव, र दिव्य उपदेशलाई आत्मसात गर्दै राष्ट्रिय एकता र समृद्धिको मार्गमा अघि बढ्न आवश्यक छ। यही स्मरण र अभ्यासले मात्र नेपालको राजनीतिक स्थायित्व, राष्ट्रिय पहिचान, र स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्न सक्छ।
