बर्बाद गुलिस्ताँ करने को बस एक ही उल्लू काफ़ी था हर शाख़ पे उल्लू बैठा है अंजाम-ए-गुलिस्ताँ क्या होगा" लोकतन्त्र प्रायः विभिन्न चुनौतीहरू र गतिशील परिवर्तनहरूबाट आकारित हुन्छ, जसले गर्दा यो कार्यान्वयन गर्न सजिलो प्रणाली होइन।लोकतन्त्र सजिलो प्रणाली होइन। कहिलेकाहीँ, यो धेरै अस्तव्यस्त हुन्छ। तर यो न्याय, आशा र समावेशीकरणको लागि उत्तम प्रणाली हो भन्ने कुरामा सहमति भइरहेको छ। यो
विश्वास कायम राख्दै, लोकतान्त्रिक प्रक्रियाहरू मूल सिद्धान्तहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ भनी सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। "हामीले हार मान्नु हुँदैन। हामीले लोकतन्त्रमा विश्वास गरिरहनुपर्छ र यसको रक्षा गर्न कडा परिश्रम गर्नुपर्छ।"
राजनीतिक शक्ति आकर्षक र इनामदायी लाग्न सक्छ, तर यो प्रायः पीडादायी त्यागहरूसँगै आउँछ जुन धेरै परिवारहरूले चुपचाप सहन्छन्। लोकतन्त्रको अंश भएकोले आफन्तहरूले प्रायः परिवारको सदस्यको राजनीतिमा प्रवेश गर्ने निर्णयलाई समर्थन गर्छन्, तर राजनीतिक जीवनको वास्तविकताले अन्ततः घरपरिवारमा असर पार्छ।
राम्रोसँग तेलले भरिएको लोकतन्त्रको महत्त्वलाई कम आँकलन गर्न सकिँदैन। जब कुनै देशमा जनताको आकांक्षा पूरा गर्ने संविधान हुन्छ, स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनाव मार्फत गुणस्तरीय नेतृत्व उत्पादन हुन्छ र कतै "बलियो मानिस" को छल बिना काम गर्ने धेरै विकसित संस्थाहरू हुन्छन्, तब यसले विश्वले गर्न सक्ने स्थिर र भरपर्दो प्रणाली उत्पादन गर्छ।हाम्रो लोकतान्त्रिक आकांक्षालाई पुनर्जीवित गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो।
लोकतन्त्रको अन्त्येष्टिमा शक्तिको उत्सव मनाउने" ले राजनीतिक नाटक वा
अधिनायकवादी बयानबाजीलाई बुझाउँछ जहाँ नेताहरूले सार्वजनिक रूपमा शोक
गर्छन् वा लोकतान्त्रिक आदर्शहरूलाई गाड्छन्, जबकि एकै साथ आफ्नो पूर्ण
नियन्त्रणलाई सुदृढ पार्छन् वा मनाउँछन्। यो उलझन धेरै ऐतिहासिक र आधुनिक
समयमा दस्तावेज गरिएको छ। ४३१ ईसा पूर्वमा, एथेनियन नेता पेरिकल्सले आफ्नो
प्रसिद्ध अन्त्येष्टि भाषण दिए। यद्यपि यो एथेनियन लोकतन्त्रको उत्सव मनाउँदा
मारिएका सैनिकहरूको सम्झनामा दिइएको थियो, इतिहासकारहरूले प्रायः यसलाई
राज्य प्रचारको एक शक्तिशाली उपकरण मान्छन्, जुन नागरिकहरूलाई जम्मा गर्न
र युद्धको समयमा राज्यको बढ्दो साम्राज्य शक्तिको प्रशंसा गर्न डिजाइन गरिएको
हो।
आधुनिक राजनीतिक प्रदर्शनहरूमा, कार्यकर्ताहरूले मतदान अधिकार, नागरिक
स्वतन्त्रता, वा नियन्त्रण र सन्तुलनको फिर्ताको शोक मनाउन प्रायः वास्तविक
"लोकतन्त्रको अन्त्येष्टि" आयोजना गर्छन्। यी नाटकीय विरोधहरूले सरकारको
अतिक्रमण र लोकतान्त्रिक मान्यताहरूको क्षयमा ध्यान आकर्षित गर्न कफिन र
चिहानको ढुङ्गा प्रयोग गर्छन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरूले लोकतन्त्रको अन्त्येष्टिको रूपकलाई राजनीतिक
प्रणालीहरूको वर्णन गर्न प्रयोग गरेका छन् जहाँ नागरिक शासन केवल अनिर्वाचित
न्यायपालिका वा सैन्य शक्तिहरूको इच्छामा सञ्चालन हुन्छ। यी परिदृश्यहरूमा,
राज्यको तडकभडक र तमाशाले अनियन्त्रित शक्तिको उत्सवको रूपमा कार्य गर्दछ।
यो वाक्यांशले राष्ट्रको भनिएको आदर्शहरू र कार्यकारी, सैन्य, वा न्यायिक शाखाको

वास्तविकता बीचको तनावलाई हाइलाइट गर्दछ जसले आफ्नो प्रभुत्व सुरक्षित गर्न
जनताको इच्छालाई बाइपास गरेको छ।
सडकहरू क्रोधले होइन, तर उत्सवमा उफ्रिन्छन्। एक समय आशाको प्रतीक,
मतपेटिकाहरू, बिर्सिएका छन् जब नागरिकहरूले भर्खरै तिनीहरूलाई चकनाचूर पारेका
सिपाहीहरूको जयजयकार गर्छन्। यो जनताको विद्रोहको डरलाग्दो रंगमञ्च हो:
कसैले शोक नगरेको लोकतन्त्र, यसको अन्त्येष्टि उत्सव हो। जब लोकतन्त्रले ठोस
परिणामहरू प्रदान गर्न असफल हुन्छ तब यसले वैधता गुमाउँछ। “जब नागरिकहरू
राज्य भन्दा डाँकुहरूसँग बढी डराउँछन् र कडा परिश्रम गर्छन् तर गरिब हुँदै
जान्छन्, तिनीहरूले सत्तामा को छ भनेर वास्ता गर्न छोड्छन्।
नेपालभरि, त्यो सम्झौता च्यातिएको छ। लोकतन्त्र एउटा काल्पनिक अंग
बन्यो—सिद्धान्तमा महसुस गरिएको तर वास्तविकतामा अनुपस्थित खाली बजार,
मौन कारखाना र अभिजात वर्गका लागि मात्र फुसफुसाउने न्याय प्रणालीको
अवधारणा। राज्य पछि हट्यो, डर र अभावले भरिएको शून्यता छोडेर। त्यसैले जब
ट्याङ्कहरू भित्र पस्छन्, तिनीहरूलाई विजेताको रूपमा हेरिएको छैन, तर धेरै पहिले
सेवा गर्न बन्द गरेको भूतबाट असम्भव मुक्तिदाताको रूपमा हेरिएको छ।मानिसहरू
अमूर्तताको रक्षा गर्दैनन्। तिनीहरूले आफ्ना बच्चाहरूलाई के खुवाउँछन्, के
तिनीहरूलाई सुरक्षित राख्छन् भन्ने कुराको रक्षा गर्छन्।शक्तिशाली व्यक्तिको वाचा
मृगतृष्णा हो; कमजोर शासनको जटिल सड़न केवल मार्शल लको छायामा फैलिएको
छ।
त्यसकारण, फिर्ताको बाटो नागरिकहरूलाई लोकतान्त्रिक आदर्शहरूमा व्याख्यान दिएर
होइन। यो ती आदर्शहरूलाई वास्तविक बनाउने कष्टकर, अनौठो काममा छ - राज्य
एक संरक्षक हुन सक्छ, शिकारी होइन भनेर प्रमाणित गर्दै।तबसम्म, लोकतन्त्रको

अन्त्यको जयजयकार अझ ठूलो हुँदै जानेछ, नबनाइएका वाचाहरू र विश्वासघातको
लागि एक दुखद ओड। मतपत्रले गोलीलाई मात्र हराउनेछ जब यसले पहिलो पटक
रोटी, मर्यादा र न्याय प्रदान गर्दछ।
आज , देश मा 'लोकतन्त्र' को परिभाषा परिवर्तन भएको छ। यो अब
जनताद्वारा;जनताको शासन होइन, बरु, यो दमन, शोषण र केही पूँजीपतिहरूको
पालनपोषणको घृणित खेल बनेको छ। जब शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको सट्टा
तानाशाही र चापलूसी देशको शीर्ष प्राथमिकता बन्छ, तब बुझ्नुहोस् कि लोकतन्त्र
भेन्टिलेटरमा छ। 
कस्तो विडम्बना, देशको खाद्यान्न प्रदायकले आफ्नो बालीको उचित मूल्यको माग
गर्दै सडकमा किला र लाठीको सामना गर्नुपरेको छ र जब देशको भविष्य, युवा
विद्यार्थीहरू, आफ्नो अधिकारको लागि आवाज उठाउँछन्, उनीहरूलाई "देशद्रोही"
भनेर आरोप लगाइन्छ र लाठीले व्यवहार गरिन्छ। जब ज्ञान दिने शिक्षकहरू
सडकमा रगत बगाइरहेका हुन्छन्, तब यो मान्नै पर्छ कि राष्ट्रलाई वैचारिक रूपमा
अपाङ्ग बनाउने षड्यन्त्र पूरा भइसकेको छ। त्यसैले, सुनियोजित षड्यन्त्रको एक
भागको रूपमा, स्कूल र कलेजहरूमा ताला लगाइँदैछ, ताकि भावी पुस्तालाई वैचारिक
रूपमा अन्धा र अपाङ्ग बनाउन सकियोस्। चेतनाको दमनको यो युग इतिहासको
सबैभन्दा कालो अध्यायमा गणना गरिनेछ। 
यो सम्पूर्ण विपत्तिको सबैभन्दा घृणित अनुहार हाम्रो "सामाजिक सञ्जाल" हो।
लोकतन्त्रको तथाकथित चौथो स्तम्भ, जुन शक्तिको सँघारमा मात्र नभई लम्पसार
पनि परिरहेको छ। जनताको भोक, बेरोजगारी र रोदन दबाउनु, २४/७ घृणा बेच्नु र
शासकहरूको जुत्ता आफ्नो जिब्रोले चाट्नु नै उनीहरूको "पत्रकारिता" को एकमात्र
धर्म बनेको छ। कुनै समय लोकतन्त्रको चौथो स्तम्भ मानिने मिडिया शक्तिको

अगाडि नाङ्गो उभिन्छ। जब रक्षक आफैंले शिकारीको खुट्टा चाट्न थाल्छ, न्यायको
तराजु एकतर्फ झुक्नु स्वाभाविक हो।
यति मात्र होइन, अहिले न्यायको तराजु पनि केही विशिष्ट व्यक्ति र प्रभावशाली
व्यक्तिहरूको प्रेमिका बनेको छ। जब संसद र अग्लो टावरको आवरणमा, सत्ताको
बुटमुनि, किराहरू जस्तै आम जनतालाई कुल्चँदै, "लोकतन्त्र जीवित छ कि छैन?"
भनेर सोध्नु पनि मृत विवेकको प्रमाण हो। लोकतन्त्र मरिरहेको छैन; यसको
सार्वजनिक रूपमा हत्या गरिएको छ, र हामी सबै यसको अन्त्येष्टि जुलुसको लागि
मौन दर्शक छौं। यदि तपाईंको रगत अझै उम्लिरहेको छैन भने, विचार गर्नुहोस् कि
यो तपाईंको नसाबाट बगिरहेको रगत होइन, तर दासत्वको पानी हो।
साँचो लोकतन्त्र महसुस गरिनुपर्छ, घोषणा मात्र गरिनु हुँदैन। यो हामीले हाम्रा
सबैभन्दा कमजोर व्यक्तिहरूलाई कसरी व्यवहार गर्छौं, अवसरहरू कसरी वितरण
गरिन्छन् र नेतृत्व आम नागरिकप्रति कति जवाफदेही हुन्छ भन्ने कुरामा
देखिनुपर्छ। लोकतन्त्र भनेको केवल चुनाव गराउनु मात्र होइन; यो सबैका लागि काम
गर्ने शासनको बारेमा हो, केवल शक्तिशालीहरूका लागि मात्र होइन।
सरकार कुनै टाढाको निकाय होइन; यो जनताको विस्तार हो। जब प्रणाली सबैका
लागि काम गर्छ, सत्तामा रहेकाहरूले हार मान्दैनन्, तिनीहरूले विश्वास, वैधता र अझ
स्थिर, समृद्ध राष्ट्र प्राप्त गर्छन्। निराशामा बाँचिरहेका जनताको खर्चमा आरामसँग
बाँच्नु हुँदैन।यो सडेको प्रणाली र यो मेरुदण्डहीन सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो
स्पष्ट विचार व्यक्त गर्न निश्चित हुनुहोस्, र यो शवयात्रामा मूकदर्शक बन्नुको
सट्टा आफ्नो आवाज उठाउनुहोस्।