# प्रेम सागर पौडेल----------
जनवादी गणतन्त्र चीनको सिचाङ स्वायत्त क्षेत्रीय सरकारका उपाध्यक्ष चाओ पेङ नेतृत्वको उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डलको नेपाल भ्रमणले हिमालयपारिको सहकार्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने विश्वास गर्न सकिन्छ। सोमबार ल्हासाबाट काठमाडौं आइपुगेको पाँच सदस्यीय टोलीको यो भ्रमण औपचारिक भए पनि यसले दुई पक्षीय सम्बन्धका अनेक आयामहरूलाई उजागर गरेको छ।
नेपाल र सिचाङबीचको सम्बन्ध सहस्राब्दी पुरानो छ। हिमालयको दुई किनारमा रहेका यी भूभागबीच धर्म, संस्कृति, व्यापार र जनसम्पर्कका अनेक सेतुहरू ऐतिहासिक कालदेखि नै स्थापित छन्। प्राचीन ल्हासा–काठमाडौं व्यापार मार्गदेखि आधुनिक केरुङ–रसुवागढी नाकासम्म आइपुग्दा यी सम्बन्धहरूले निरन्तरता मात्र पाएका छैनन्, थप विस्तार र गहिराइ पनि हासिल गरेका छन्। नेपाल र चीनबीच सन् १९५५ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएपछि सिचाङसँगको सम्बन्धले झन संस्थागत रूप लिएको हो। सन् २०१७ मा नेपाल बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) मा आबद्ध भएपछि सिचाङको रणनीतिक महत्त्व अझ बढेको छ। नेपाल र चीनबीचको समग्र सम्बन्धमा सिचाङ एउटा महत्त्वपूर्ण सेतुको रूपमा स्थापित भइसकेको छ।
सिचाङ स्वायत्त क्षेत्र नेपालको लागि चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक प्रवेशद्वार हो। केरुङ र तातोपानी नाकाहरू दुई देशबीचको व्यापारको प्रमुख मार्ग हुन्। पछिल्ला वर्षहरूमा यी नाकाहरूको स्तरोन्नति र पूर्वाधार विकासले व्यापारिक गतिविधिहरूलाई थप सहज बनाएको छ। चिलिमे–केरुङ ४०० केभी अन्तरदेशीय प्रसारण लाइन आयोजनाले नेपाल र चीनबीचको ऊर्जा सहकार्यमा नयाँ अध्याय थपेको छ। यसैगरी, केरुङ–काठमाडौं रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययनले दुई देशबीचको यातायात सम्पर्कलाई रूपान्तरण गर्ने सम्भावना बोकेको छ। सिचाङ हुँदै नेपाल चीनको विशाल बजारसँग जोडिन सक्ने परिकल्पनाले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो सम्भावना देखाएको छ।
सिचाङ र नेपाल दुवै हिमालय पर्यटनका प्रमुख गन्तव्य हुन्। सगरमाथा र कैलाश मानसरोवरजस्ता विश्वप्रसिद्ध स्थलहरूको निकटताले दुई क्षेत्रबीच पर्यटन सहकार्यको अपार सम्भावना रहेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा चिनियाँ पर्यटकहरूको नेपाल आगमनमा भएको वृद्धिले यस सम्भावनालाई थप पुष्टि गरेको छ। सिचाङ हुँदै नेपाल आउने पर्यटकहरूको संख्या बढ्दो छ, जसले दुवै क्षेत्रको पर्यटन उद्योगलाई लाभान्वित गर्न सक्छ।
बौद्ध धर्म र हिमालय सभ्यताको साझा विरासतले नेपाल र सिचाङलाई सांस्कृतिक रूपमा निकट बनाएको छ। लुम्बिनी र कैलाश मानसरोवर दुवै क्षेत्रका लागि आध्यात्मिक केन्द्र हुन्। शैक्षिक आदानप्रदानको क्षेत्रमा पनि नयाँ सम्भावनाहरू देखापरेका छन्। सिचाङका विश्वविद्यालयहरूमा नेपाली विद्यार्थीहरूको संख्या बढ्दो छ भने अनुसन्धान सहकार्यका क्षेत्रमा पनि नयाँ पहलहरू भइरहेका छन्।
हिमालय पारिको सीमापार सम्पर्कले दुई क्षेत्रका जनताबीचको मित्रतालाई थप प्रगाढ बनाएको छ। सीमावर्ती बजारहरूको विकास, भन्सार सहजीकरण र जनस्तरीय आदानप्रदान कार्यक्रमहरूले दुई पक्षीय सम्बन्धलाई जमिनी स्तरमा बलियो बनाएका छन्। नेपाल–चीन पारस्परिक सहयोग समाज र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रदर्स युथ फोरमजस्ता संस्थाहरूले यस दिशामा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेका छन्।
उपाध्यक्ष चाओ पेङको यस भ्रमणले नेपाल–सिचाङ सम्बन्धका नयाँ आयामहरू खोल्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। आगामी दिनमा व्यापार तथा पारवहन सहजीकरण, ऊर्जा सहकार्य, पर्यटन प्रवर्द्धन, युवा तथा शैक्षिक आदानप्रदान र सांस्कृतिक सहकार्यका क्षेत्रमा थप सहकार्य विस्तार गर्न सकिन्छ। केरुङ र तातोपानी नाकाहरूको क्षमता विस्तार, भन्सार प्रक्रियाको सरलीकरण, चिलिमे–केरुङ प्रसारण लाइनको शीघ्र कार्यान्वयन, संयुक्त पर्यटन प्याकेजको विकास, विद्यार्थी आदानप्रदान कार्यक्रम विस्तार र साझा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणजस्ता पहलहरूले यी सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने छन्।
सिचाङ र नेपाल हिमालयले जोडिएका दुई निकट छिमेकी मात्र नभई साझा सभ्यता र भविष्यका सहयात्री पनि हुन्। उपाध्यक्ष चाओ पेङको नेपाल भ्रमणले यस यथार्थलाई थप पुष्टि गरेको छ। वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशमा आपसी विश्वास, सम्मान र सहकार्यको महत्त्व झन बढेको छ। नेपाल र सिचाङबीचको बहुआयामिक सहकार्यले दुई पक्षीय सम्बन्धलाई मात्र नभई समग्र क्षेत्रीय स्थायित्व र समृद्धिमा पनि योगदान पुर्याउन सक्छ। हिमालयको काखमा फस्टाउँदै गएको यो मित्रताले आगामी दिनमा अझ ठूलो उचाइ छुने विश्वास गर्न सकिन्छ। नेपाल र सिचाङबीचको सहकार्यको यो यात्रा निरन्तर अघि बढिरहनेछ — हिमालय जत्तिकै अडिग र गहिरो।
लेखक: प्रेम सागर पौडेल नेपालका वरिष्ठ पत्रकार र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषक हुनुहुन्छ। उहाँले नेपाल-चीन सम्बन्ध, हिमालय क्षेत्रको भू-राजनीति, र एसियाली सुरक्षा मुद्दाहरूमा गहन अध्ययन गर्नुभएको छ। नेपाल–चीन पारस्परिक सहयोग समाजका अध्यक्ष हुनुहुन्छ ।
